[Resources] Tranh biện là gì?

[Phản ánh của tôi] Câu hỏi bắt đầu không dễ trả lời. Chúng tôi trẻ và biết ước mơ, những người đầu tiên bắt tay xây dựng nền tảng cho một lĩnh vực giáo dục mang tên “Tranh biện” cho những người Việt (trẻ) khác, bền vững hơn khuôn khổ một khóa học, hay một game-show trên truyền hình. (“Tranh biện” (Debate) là từ do chúng tôi đề xuất. Dịch giả Chu Trung Can đã nói với tôi rằng: Nếu tiếng Việt mình không có từ tương đương, hoặc cháu chưa biết từ đó là gì, có thể cứ sử dụng nguyên gốc tiếng nước ngoài cũng không sao. Đó là thực tế mà ta phải hiểu và thông cảm cho nhau). Khi bắt đầu làm việc này, tôi nhìn thấy sự thú vị và tính học tập bao la mà nó gợi mở. Đất nước tôi còn thiếu những thử thách như thế này: Ai lại muốn đấu tranh cho phương pháp và phong cách tư duy? Chúng tôi chưa từng được dạy về vẻ đẹp của suy nghĩ, về cách mình suy nghĩ. Chưa từng nghe về thái độ, quyền và trách nhiệm của một con người yêu mến tri thức và học tập suốt đời. Chưa từng được định hướng để thích ứng với sự thay đổi, để cải tạo hoàn cảnh. Chúng tôi còn thiếu những Đối thoại tôn trọng, công bằng và cởi mở. Thậm chí, số đông còn chưa hiểu thực chất thế nào là sống và học tập – họ chỉ đơn giản tồn tại thôi.

Tranh biện là gì?

Hiểu theo nghĩa hẹp, tranh biện là một trong những loại hình giao tiếp bằng lời. Những đặc điểm của tranh biện trong tương quan với các loại hình khác có thể được hiểu qua bảng sau:

Loại hình giao tiếp

Ví dụ

Mục đích chính

Phương tiện chủ yếu

Đặc điểm nổi bật

Ứng dụng chủ yếu trong

Biến thể (nếu có)

Đối thoại

Buôn chuyện điện thoại

Trao đổi thông tin

Mọi hình thức của lời nói

Tự do, không hạn định

Giao tiếp

Thảo luận

Cuộc họp

Thống nhất các ý kiến

Giả thuyết

Kết luận

Cần người dẫn dắt
Cần chương trình định trước

Giáo dục

Hội họp

Thương thuyết

Tranh luận

Các bài tranh luận trên tạp chí khoa học

Tìm ra cái gì đúng

Lập luận

Kết luận

Chính xác cao độ

Phân biệt rạch ròi đúng sai

Giáo dục

Luật pháp

Khoa học

Cãi nhau

Phê phán

Tranh biện

Các bút chiến trên báo

Tìm ra ai đúng

Lập luận

Có một giải pháp “tối ưu”  hơn các giải pháp khác

Nghệ thuật

Tư tưởng

Các vấn đề xã hội

Nguồn: Nguyễn Thiên Minh – Cán bộ trung tâm Ứng dụng Việt ngữ học, ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn, thienminh.vnu@gmail.com.

Hiểu theo nghĩa rộng, tranh biện là quá trình tư duy và biểu đạt tư duy từ thu thập, phân tích xử lý thông tin đến xây dựng, hệ thống sắp xếp các lập luận để ra quyết định. Điều này quan trọng, vì quyết định và việc thực hiện các quyết định giúp duy trì và phát triển xã hội con người. Tranh biện có thể sử dụng ngôn ngữ (thông qua Nói, Viết) hoặc không sử dụng ngôn ngữ (tự tranh biện – self-debate trong bản thân từng cá nhân). Tranh biện giúp Giải quyết vấn đề, bằng cách chỉ ra những Xung đột/ Mâu thuẫn giữa các luận điểm (Crashes) do người học sử dụng Tư duy phản biện  để phản đối trực tiếp trên luận điểm của đối phương. Tranh biện còn nhằm Thuyết phục chính bản thân mình, hoặc người khác rằng lựa chọn nào là tốt hơn, đặt trong những bối cảnh và điều kiện cụ thể. Kết luận của tranh biện mang tính tương đối, không có đúng nhất mà mang tính tạm thời tại thời điểm kết thúc cuộc tranh biện. Walter Lippman – một nhà báo có tầm ảnh hưởng đã chỉ ra rằng, một trong những quyền cơ bản của con người – tự do ngôn luận – có thể được thực hiện thông qua việc tạo ra và khuyến khích tranh biện. Tranh biện là một quá trình liên tục, bởi thế, Vietnam Youth to Debate cho rằng Tranh biện là một công cụ tuyệt vời để thúc đẩy Học tập suốt đời.

Chương trình  Vietnam Youth to Debate sử dụng chất liệu chính là Tranh biện giáo dục có tính cạnh tranh giúp thay đổi môi trường và không gian học tập cho giới trẻ; xây dựng khả năng tư duy Độc lập, Trách nhiệm trong diễn đạt tư duy và thái độ Tôn trọng trong Giao tiếp. Hình thức luyện tập là các cuộc thi đấu Tranh biện, như một môn thể thao: Gồm hai Đội đại diện cho hai phía đối lập nhau của một  Kiến nghị, có Trọng tài và Khán giả, có Luật chơi. Kết luận của cuộc thi đấu là Thắng Thua dựa vào việc Đội nào làm tốt công việc của họ hơn trong Tranh biện thi đấu. Trong các lớp học Tranh biện của  Vietnam Youth to Debate, mọi người học đều có cơ hội được trải nghiệm tinh thần Vui, Công bằngHọc tập.

Giá trị của tranh biện?

Về thái độ học tập:

  • Cởi mở: Sự cởi mở là một trong những thái độ cốt lõi để tránh định kiến và tạo động lực để Học tập suốt đời. Tranh biện đưa tới những phong cách tư duy và hệ giá trị khác nhau, được thể hiện qua các nhóm lợi ích trong xã hội liên quan tới một chủ đề, vấn đề cụ thể nào đó. Người học có cơ hội đối diện và quan sát nhiều quan điểm khác nhau, từ đó đánh giá quan điểm của chính mình để thay đổi hoặc cập nhật cho phù hợp.
  • Tôn trọng: Tranh biện dạy người học biết cách Lắng nghe tích cực và tiếp nhận quan điểm của phía khác, trân trọng tri thức, giải quyết vào vấn đề mà không phải tấn công con người.
  • Tò mò: Tranh biện kích thích và khơi dậy trí tò mò của người học, gợi mở hình dung về vẻ đẹp của tư duy và tương tác giữa con người với con người. Người học liên tục dự đoán, tưởng tưởng, đặt ra giả thuyết và có nhu cầu tự thân tìm kiếm thông tin, sản xuất lập luận để chứng minh hoặc bác bỏ các giả thuyết của mình.

Về khả năng học tập:

  • Nghe, Nói, Đọc, Viết: Các hoạt động cơ bản của quá trình  Giao tiếp – chất xăng bôi trơn và vận hành cỗ máy cuộc sống con người – được luyện tập và nâng cao thông qua Tranh biện. Sử dụng một cách hài hòa các khả năng này đồng thời làm tăng hiệu quả học tập.
  • Tư duy phản biện: Sử dụng thông tin để hình thành lập luận chặt chẽ; Phân loại sắp xếp hệ thống lập luận để hình thành quan điểm về một vấn đề cụ thể; Đặt câu hỏi tốt hơn.
  • Làm việc nhóm: Hợp tác với người khác để chia sẻ tư duy, hài hòa, tiến tới xây dựng hệ thống lập luận mạnh và trình bày hiệu quả cho phe của mình (Ủng hộ hoặc  Phản đối một vấn đề).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: